Biologische klok: het ritme van uw lichaam

Een goedlopende biologische klok draagt bij aan een goede gezondheid! Maar wat is nou de biologische klok? En wat kunt u doen als uw biologische klok verstoord is? In dit artikel vertellen wij u alles wat u moet weten over uw biologische klok. 

Biologische klok

 

Wat is de biologische klok?

Het lichaam van zowel mensen als dieren heeft een vast, eigen ritme, oftewel de biologische klok. De biologische klok geeft aan wanneer uw lichaam wilt gaan slapen, wakker wilt worden of behoefte heeft om te gaan eten. 

Het aansturen van de biologische klok gebeurt achter uw ogen in de zogenaamde hypothalamus - het regelcentrum van de hersenen. Deze groep cellen, genaamd nucleus suprachiasmaticus, is niet groter dan een vierkante millimeter. Het regelt onder andere de spijsvertering, het waak-slaapritme, het immuunsysteem, de lichaamstemperatuur en emoties. 

 

Melatonine: het nachthormoon

Het ritme van de biologische klok bestaat uit zo'n 24,5 uur. Licht zorgt ervoor dat onze interne klok samenloopt met de klok aan de muur. Lichtinval in het optisch centrum, de ogen, onderdrukt de productie van melatonine. Melatonine is een nachthormoon en het zegt ons dat we moeten gaan slapen.

Zodra het donkerder wordt, maakt ons lichaam meer melatonine aan. Het is daarom fijner - en zeer aan te raden - om 's avonds de lichten wat zachter te zetten en beeldschermen te vermijden. Nachtdieren maken ook melatonine aan, maar dit hormoon zegt hen juist dat ze wakker en alert moeten zijn! 

 

Interne klok: dag-, maand- of jaarcyclus?

De biologische klok wordt ook wel circadiane klok genoemd. Circadiaan is een ritme met een cyclus van één dag. Vanuit het Latijn vertaald betekent circa rond, en dies dag. Onze biologische klok houdt echter ook rekening met een maand, zoals bijvoorbeeld de menstruatiecyclus.

Trekvogels hebben bijvoorbeeld een seizoensritme, waardoor ze in de herfst vertrekken om ergens waar het warm is te overwinteren. Er zijn ook diersoorten die een jaarritme hebben, zoals de monarchvlinder. In een jaar tijd volgen er zo'n vier generaties vlinders, met ieder verschillende functies en levensduren.   

 

Bent u een avond- of ochtendmens?

Het biologisch ritme verandert door de jaren heen. Baby's en kinderen hebben veel slaap nodig, maar pubers en personen tot en met 25 jaar oud zijn vaak van nature avondmensen. Naar mate de leeftijd vordert, komt er vaak een switch van avondmens naar ochtendmens. Dit gebeurt sneller bij vrouwen, dan bij mannen. 

Of een u een ochtend- of avondmens bent, hangt tevens samen met uw biologische klokgenen en hormonen. Wist u dat ochtend- of avondmens zijn vaak erfelijk is? U kunt er dus helemaal niets aan doen dat u die meeting om 8 uur 's ochtends veel te vroeg vindt!

 

Verstoring biologische klok

Wanneer u een verre reis maakt, en dus te maken krijgt met een verschuiving van tijd, kan de biologische klok verstoord raken. Deze verstoring heet ook wel jetlag. Bij een verre reis naar het westen gebeurt dit sneller, dan een reis naar het verre oosten. Ook kan de biologische klok verstoord raken als mensen in een ploegendienst of nachtdienst werken - of zelfs door de overgang tussen zomer- en wintertijd. Dit is vaak slechts een tijdelijke verstoring van de biologische klok en het herstelproces duurt enkele dagen. 

Enkele kenmerken van een verstoord biologisch ritme zijn:

  • Weinig energie.
  • Concentratieproblemen.
  • Verstoring van het eetpatroon.
  • Verstoring van het slaap- en waakritme.
  • Stemmingswisselingen, prikkelbaarheid en hoofdpijn.
  • Verstoring van de stoelgang, zoals obstipatie of diarree.
 

Biologische klok verstoord, wat nu?

Als uw biologische klok verstoord is, dan kan dit vaak erg vervelend zijn. Daarom geven wij u graag tips wat u kunt doen bij een verstoring van de biologische klok:

Tip 1: Haal slaap niet overdag in

Uw biologische klok raakt des te meer in de war als u overdag slaap inhaalt door een dutje te doen. Slaap zoveel mogelijk 's nachts, en probeer strikte slaap- en wektijden aan te houden. 

Tip 2: Sta iedere dag op dezelfde tijd op

Het is verstandig iedere dag op hetzelfde tijdstip op te staan, ongeacht of u een slechte nacht heeft gehad of niet. Iedere dag op dezelfde tijd opstaan draagt bij aan een gezond ritme. Wijk in het weekend niet te veel af; slaap hooguit een uurtje uit. 

Tip 3: Ga iedere op rond dezelfde tijd slapen

Probeer iedere avond rond dezelfde tijd naar bed te gaan. Ook wanneer u nog niet moe bent, is het verstandig om zo veel mogelijk rond dezelfde tijd naar bed te gaan.

Tip 4: Houd een normaal, gezond eetpatroon aan

Probeer zoveel mogelijk een normaal eetpatroon aan te houden, met drie grote maaltijden: 's ochtends, 's middags én 's avonds. Eet daarnaast hier en daar een gezond tussendoortje. Gezonde voeding draagt namelijk bij aan een gezonde levensstijl.

Tip 5: Ga een paar keer per dag naar buiten

Hoewel de mensheid redelijk gemoderniseerd is, blijkt ons lichaam toch nog veel te luisteren naar de natuur. Laat uw lichaam merken dat het dag is door af en toe eens enkele minuutjes naar buiten te stappen. Zeker als u een studie of baan heeft waardoor u veel in een afgesloten ruimte zit, is af en toe toe buiten zijn goed voor uw biologische klok.

Tip 6: Melatonine als supplement gebruiken

Melatonine is het slaaphormoon dat uw lichaam aanmaakt zodra het donkerder wordt. Raadpleeg uw huisarts of het verstandig is om melatonine als supplement in te nemen. U kunt melatonine een paar uur voordat u naar bed gaat innemen, zodat u eerder moe wordt. Dit supplement wordt vaak gebruikt door personen die in een ploegen- of nachtdienst werken. 

Tip 7: Lichttherapie

Er zijn slimme lampen te koop die 's ochtends langzaam aangaan, net als de zonsopkomst. Hiermee verlaagt u langzaam de concentratie melatonine in het bloed, waardoor u wakker wordt. Dit zorgt voor een frisse, goede start van de dag!


Aanbevolen voor u


 

Blog homepage